Vorige keer besprak ik een drietal fundamentele dilemma’s die van de OV-chipkaart een doolhof maken. Ik beloofde met een aantal voorstellen voor verbetering te komen en had daarbij wat praktische tips in gedachten. Groen Links laat met een 10 punten plan zien dat een dergelijk lijstje best mogelijk is. Maar hoe langer ik er over nadacht, hoe groter het gevoel in een kluwen verstrikt te raken. Wat je ook doet, je loopt telkens weer tegen die ene vraag op: wie moet het doen? Tenslotte dacht ik: “Van wie is de OV-chipkaart eigenlijk?”
Staatssecretaris van V&W
De grote discussie over de OV-chipkaart vindt op dit moment in de Tweede Kamer plaats. Staatssecretaris Huizinga van V&W moet kamervragen beantwoorden over alle problemen die rond de OV-chipkaart spelen. Formeel heeft zij over veel van de problemen helemaal niets te zeggen, die zijn de verantwoordelijkheid van decentrale overheden of vervoerbedrijven. Toch laat Huizinga zich verleiden overal een antwoord op te geven. Hiermee ontstaat steeds meer het beeld dat de OV-chipkaart “van V&W” is.
Zo’n tien jaar geleden zijn veel bevoegdheden over het openbaar vervoer gedecentraliseerd. Voor die tijd was het ministerie verantwoordelijk voor een detailniveau dat zij in redelijkheid niet meer kon overzien. Het gevolg was dat in veel situaties standaard oplossingen werden toegepast die helemaal niet aansloten op de werkelijke behoefte.
Vervoerbedrijf
Formeel is het nog steeds zo dat de opbrengsten van de kaartverkoop naar het vervoerbedrijf gaan. Tot 1980 kon je een kaartje bij de buschauffeur of stationsloket kopen en ging het geld dus echt direct naar het vervoerbedrijf. Het probleem was dat je, als je naar een andere vervoerder overstapte, een nieuw kaartje moest kopen. Daarom is de strippenkaart verzonnen, de inkomsten gingen in een grote pot en werden over de vervoerbedrijven verdeeld.
Maar de vervoerbedrijven hebben het over de verdeling van de inkomsten nooit goed eens kunnen worden. Twee van de problemen:
- Het meten van het vervoer, ze wisten eenvoudig niet welke strippen bij welke vervoerder gebruikt waren.
- Het opstaptarief: het eerste stukje van de rit is duurder en als je met twee vervoerders reist vinden beide dat zij recht hebben op het opstaptarief.
Eigenlijk willen de vervoerders het systeem van voor 1980 terug. Maar omdat ze dat nooit hebben durven voorstellen is er nu de OV-chipkaart.
Portefeuillehouder Stadsregio
Sinds de decentralisatie zijn het eigenlijk de decentrale overheden die moeten bepalen hoe het openbaar vervoer er uit ziet. Zij zijn degenen die de tarieven moeten vaststellen. Maar ze zijn (vooralsnog) ook verplicht om de strippenkaart te accepteren. Dus in de praktijk is het eigenlijk nog steeds het ministerie van V&W die bepaalt wat er gebeurt.
En zo gaat het met veel zaken. Formeel is de regio verantwoordelijk, in de praktijk zijn er tal van praktische beperkingen. Dat de discussie over de OV-chipkaart nu weer landelijk gevoerd wordt maakt het er niet beter op.
Trans Link Systems
Bij de strippenkaart verzorgt het ministerie van V&W (via de WROOV-regeling) de verdeling van vervoersopbrengsten, bij de OV-chipkaart doet Trans Link Systems (TLS) dat. Je zou dus kunnen zeggen dat TLS de eigenaar, of op zijn minst de beheerder, van de OV-chipkaart is.
Maar TLS is een uitvoeringsorganisatie die alleen zicht heeft op het betaaldeel van de transactie, niet op de dienst waarvoor betaald is. Omdat bij de OV-chipkaart het betaaldeel en het vervoerproduct zo nauw verweven zijn hebben veel problemen juist betrekking op hoe die twee op elkaar aansluiten.
Minister van OCW
Misschien heeft de OV-chipkaart wel helemaal niets meer met vervoer te maken. Sinds 15 jaar ontvangen studenten een “OV” als betaling in natura van een deel van hun studiebeurs. Het leek zo mooi, de vervoerbedrijven boden een mooie kwantum-korting en zowel bij de vervoerders als bij het ministerie kon aanzienlijk op administratiekosten worden bespaard.
Maar de administratie is niet weg, het ministerie moet er wel voor zorgen dat de juiste kaart bij de juiste student komt. En stiekem proberen de vervoerbedrijven toch weer een exacte administratie bij te houden van welke student waar naar toe reist.
Infrabeheerder
Veel apparatuur voor de OV-chipkaart staat op de stations, op terrein dat helemaal niet door de vervoerder maar door de infrabeheerder beheerd wordt.
De infrabeheerder doet dat in opdracht van de vervoerder, dus als de infrabeheerder toevallig een steekje laat vallen moet de vervoerder er wel bovenop zitten om daar wat aan te doen.
OV Reisinformatie
Vervoerders rijden graag met volle treinen en bussen, daarom geven ze graag korting op momenten dat ze genoeg plek hebben. Nu gebeurt dat met de vrij grove regeling dat het voor negen uur spits is en na negen uur dal. Vervoerders en reizigers zijn daar eigenlijk alle twee ongelukkig mee. Op sommige verbindingen kan het ook na negen uur best druk zijn en reizigers balen dat ze om die twee minuten dat ze voor negen uur reizen de hele reis op vol tarief moeten betalen.
Het zou veel handiger zijn als je het tarief direct aan de reisinformatie kon hangen. In het buitenland is het heel gewoon dat als je op computer of mobiele telefoon een verbinding hebt uitgezocht, je met één druk op de knop gelijk een kaartje kunt kopen. In Nederland zijn we nog niet zo ver.
Tabakswinkel
De strippenkaart wordt, behalve aan het loket, in tabakswinkels verkocht. Dat is ooit zo gegroeid omdat we steeds minder sigaretten gebruiken en deze winkeliers alternatieve inkomsten gunnen. Nu zag ik een OV-chipkaart automaat bij een tabakswinkel staan.
Ik vind het eigenlijk wel een heel sympathiek idee: dat er ergens nog een winkel is, met een persoon achter de balie, dat je om iets kleins en simpels dat je niet snapt gewoon een vraag kan stellen. dat dan die sigarenverkoper met een geruststellende glimlach zegt: hier, neem deze maar, twee keer links en een kwart slag draaien, dan komt het allemaal goed. En dat hij, op jouw briefje van vijf, je dan met echte muntjes wisselgeld geeft.
Het voordeel van de OV-chipkaart is juist dat een kaartje kopen niet meer nodig is! Ik spring gewoon in een trein, tram, bus of metro en stap weer uit wanneer ik ver genoeg meegereisd heb en geen gedoe aan mijn hoofd.
In theorie is hierbij een probleem dat ik niet een afweging kan maken over of ik de prijs wel redelijk vind, maar in praktijk liep ik toch al niet weg bij de kaartautomaat van de NS omdat de prijs te hoog was om dan onder een brug te slapen in plaats van de trein naar huis te nemen…
Wat ik problematischer vind is de verwarring over in/uitchecken op het perron met Randstadrail van de RET maar in het voertuig met Randstadrail van de HTM en het feit dat als ik online saldo bestel ik dan naar een “ophaalautomaat” moet maar natuurlijk weer niet een van de NS, die kan alleen NS-produkten ophalen die de overigen ophaalautomaten weer niet op je chipkaart kunnen zetten.
En natuurlijk moet er eerst van alles online besteld en via de automaat opgehaald worden voordat je de chipkaart in de trein kan gebruiken…
@iljitsch
Gemak is belangrijk, helemaal mee eens!
Maar niet tot elke prijs. Ik wil wel van tevoren weten voor wat voor tarief ik ga reizen (10 cent per km is OK, voor 10 euro per km haak ik af) en achteraf iemand er op aan kunnen spreken als de rekening niet klopt met wat ik echt gereisd heb. Daarmee is er toch een partij met wie ik zaken doe en is het best wel belangrijk te weten wie die partij eigenlijk is.
Berend, je hebt natuurlijk gelijk. Gelukkig zijn de prijzen over het algemeen wel te vinden bij de vervoerbedrijven en ook 9292ov.nl doet z’n best, hoewel het allemaal nog wel wat makkelijker kan.
Mooi initiatief, deze site. Goede analyse oa “geen interactie” en “geen structuur”.
Op wikipedia is informatie over oa de tariefstructuur te vinden:
http://nl.wikipedia.org/wiki/OV-chipkaart#Instap-_en_kilometertarieven
Je kunt nog een partij toevoegen: de zgn. Regisseur Studenten Reisrecht. Deze is verantwoordelijk voor de uitgifte van het studentenreisrecht en krijgt de beschikking over een mooie databank met namen en BSN’s van studenten. De risico’s hiervan laten zich raden. Zie bv. http://www.wodc.nl/images/JV0607_volledige_tekst_tcm44-59630.pdf
Regisseur afkomstig van http://privacybarometer.nl/regels.php?r=36 ; algemeen over privacy en de OV-chipkaart: http://privacybarometer.nl/regels.php?r=28
Over gemak: reizigers met een abonnement kunnen met het zichtkaartensysteem gewoon in het OV gaan zitten zonder verder na te hoeven denken (en hooguit de kaart moeten tonen bij controle en/of instappen). Met de OV-chipkaart moeten deze reizigers ook denken aan in-/uitchecken, feitelijk alleen maar om het doel van de vervoerbedrijven (eerlijke opbrengstenverdeling) te verwezenlijken. Vergissingen hierbij kunnen leiden tot kaartblokkade (bij herhaaldelijk vergeten van uitchecken) en zelfs tot bekeuringen (bij vergeten in te checken, is al voorgekomen). Ik vraag me de rechtmatigheid van laatstgenoemde situatie sterk af, er is immers betaald voor een abonnement. Maar goed, dat even terzijde.
Over het tarief: je schrijft: “Ik wil wel van tevoren weten voor wat voor tarief ik ga reizen”. Ja en nee. Ik wil graag van tevoren weten wat mijn reis feitelijk gaat kosten. Zodat ik weet of ik voor alle reizen die ik op een dag maak voldoende saldo op mijn kaart heb (èn voor de ‘borg’ die ik moet betalen). Het tarief weten we van tevoren, zie bovengenoemde Wikipedia-pagina. En 9292ov.nl geeft voor veel verbindingen (i.i.g. voor regio Utrecht) een prijsindicatie. Maar meer dan een prijsindicatie is dat niet: als mijn bus moet omrijden vanwege werkzaamheden, de chauffeur zich vergist of omdat ik niet met de sneltram van Utrecht naar Nieuwegein reis, maar met bus 77 (die kringel-krongel door Nieuwegein Noord rijdt), dan betaal ik voor hetzelfde (of een slechter) vervoerproduct (ik wil van plaats A naar plaats B) meer. Bovendien blijken twee afschrijvingen van dezelfde rit niet altijd hetzelfde te zijn, nog los van storingen waardoor er een bedrag wordt afgeschreven waar helemaal geen touw meer aan vast te knopen is. Vergelijk het met een slager: als ik daar gehakt voor 5 euro/kilo kan kopen en ik vraag een halve kilo, dan rekent mijn slager ook niet ineens 2 euro 70 omdat de veer van de weegschaal wat slapper begint te worden.
Maar mijn grootste bezwaar is de totale ondoorzichtigheid van het systeem: ik kan niets aan mijn kaart zien, behalve wanneer deze zelf verloopt. Ik kan niet zonder meer zien wanneer mijn voordeeluren-abonnement verloopt; ik kan niet zien of ik echt ingecheckt ben; mijn reisgegevens verdwijnen in een zwarte doos; als ik deze in wil zien moet ik naar een website die me niet altijd even duidelijke of extreem achterhaalde informatie geeft (bv. geen reisgegevens van de laatste drie maanden); als het systeem ten onrechte aangeeft dat ik van Amsterdam Zuid naar het Amstelstation heb gereisd, terwijl ik in werkelijkheid bij Spaklerweg ben opgestapt (ofwel een kleinere reisafstand heb afgelegd, dit soort dingen zijn dus echt gebeurd), dan heb ik geen poot om op te staan. Ik kan niets bewijzen, maar ben aan de goden van TLS en de vervoerbedrijven overgeleverd (die in veel gevallen de verantwoordelijkheid bij een andere partij blijken neer te leggen). Doet me allemaal denken aan de stemcomputers, die evenmin te controleren waren.
@Do en Marcel
Bedankt voor jullie aanvullingen
@Marcel
Je voorbeelden over de kringel-krongel en foute registratie geven mooi aan dat het afrekenen van een OV-rit complexer is dan je op het eerste gezicht zou denken. Als je dat dan ook nog op een niet transparante manier doet ontstaat een onverteerbaar systeem, ik ben het van harte eens met je bezwaar over totale ondoorzichtigheid.
Wat ik vergeten was te vermelden: een anonieme OV-chipkaart kost € 7,50 (de kostprijs van grote aantallen RFID-passen ligt vele malen lager). Daar kan ik nog geen meter mee reizen. Een gezin van vier personen zonder auto dat incidenteel op familiebezoek gaat moet dus € 30 neertellen om te mogen reizen (er vanuit gaande dat er geen papieren vervoerbewijs meer is). Een enorme financiële drempel voor armlastige gezinnen.
Als ik een tegoed wil overschrijven naar een nieuwe kaart (bv. omdat de oude kaart verloopt) moet ik daarvoor € 2,50 administratiekosten voor betalen. Waarom kan ik mijn tegoed niet terugstorten, zoals bij de Chipknip, waar dat ook gratis is? (Ik geef toe dat dit niet helemaal waar is, daar mijn bank ook kosten in rekening brengt voor het gebruik van de bankpas.)
Als de kaart defect raakt, vergoed TLS geen tegoed onder € 5. Tegoeden daarboven worden vergoed, eveneens onder inhouding van € 2,50.
Op zich kan ík deze kosten wel betalen, maar ik vind deze zeer klantonvriendelijk. Als ik in de toekomst met het OV wil reizen, ben ik immers verplicht deze producten met bijbehorende kosten af te nemen, ik kan niet naar een andere aanbieder van vervoerbewijzen.
En wat ik zorgelijk vind: TLS heeft, mede door nieuwe Europese regelgeving, waarschijnlijk geen vergunning nodig als elektronischgeldinstelling. Hierdoor valt het buiten het toezicht van DNB. Zie deze Kamervragen voor meer info.
En nog iets vergeten: de staatssecretaris heeft vorige week een gesprek gehad met TLS. Daaruit bleek:
“TLS heeft mij verzekerd dat de technische haperingen van het reisrechtophaalsysteem volledig los staan van de gebruiksinfrastructuur en verwerkingscapaciteit van het OV-chipkaartsysteem. Die infrastructuur is het hart van het OV-chipkaartsysteem en functioneert zonder problemen.”
Huh? Zonder problemen?
[...] Advies voor Verkeer en Vervoer « Van wie is de OV-chipkaart? [...]