Ik blijf gefascineerd door de opmerking van ProRail, in de factsheet over wisselverwarming, dat ze een beschikbaarheid hebben van 365 dagen per jaar. Omdat ze het niet halen, maar vooral ook omdat het de manier waarop je beschikbaarheid zou moeten meten zo invoelbaar maakt. Hetzelfde document eindigt met de stelling dat 100% beschikbaar niet mogelijk is omdat dat te duur is.
Wat is dat “365 dagen per jaar”? En wat bedoel je met “niet 100%”? Op de middelbare school heb ik geleerd dat je nauwkeurigheid kunt uitdrukken in cijfers achter de komma. 100% is minder nauwkeurig dan 100,0% en 100,00% is nog weer nauwkeuriger. Als je zegt “100%” dan bedoel je dat het ergens tussen de 99,5% en 100,5% in ligt. Zeg je 100,0% dan weet je zeker dat het tussen 99,95% en 100,05% ligt. Dus als je zegt “niet 100%” dan klinkt dat alsof je bedoelt “ergens in de buurt van 99%”.
Laten wij eens kijken wat dat betekent. Stel dat het spoor een beschikbaarheid heeft van 99% dan zou je zeggen dat ze doen wat ze moeten doen op 0,99 x 365 = 361,35 dagen per jaar. 361 en een beetje, dat is duidelijk iets anders dan 365 dagen per jaar. Laat dus duidelijk zijn dat de ProRail folder zichzelf tegenspreekt en dat het verwijt van mooipraterij hiermee op zijn minst aannemelijk is gemaakt.
Je zou natuurlijk de statistieken kunnen opvragen en het allemaal netjes narekenen. Maar als ik op mijn eigen, subjectieve, waarneming af ga dan is “361 dagen per jaar” een hele redelijke schatting voor de beschikbaarheid die ProRail daadwerkelijk levert. Ieder jaar is er wel iets. Het ene jaar is het extreme hitte, het andere jaar de blaadjes die allemaal tegelijk op het verkeerde moment van de bomen vallen, of het is een harde storm waardoor de draden van de bovenleiding knappen of, zoals dit jaar, de verkeerde soort sneeuw.
Normaal rijdt de trein zoals de bedoeling is, geen klagen daar over en daar mag je best waardering voor hebben. Maar soms, als het weer even afwijkt van het 99% van de tijd in Nederland voorkomende kwakkelweer, ligt de dienstregeling compleet in duigen. Laten wij het er over eens zijn dat dat de reëel voorkomende situatie op het Nederlandse spoor is.
Is dat slecht, 99% beschikbaarheid? Is dat slecht, dat je 361 dagen per jaar in de running bent en 4 dagen niet? Ik weet het niet. De claim dat meer betrouwbaarheid meer geld kost is gewoon waar. Die kosten moeten door de B.V. Nederland opgebracht worden. Oneindig betrouwbaar gaat niet. Uiteindelijk is het een economisch afweging. Er is een punt dat je de kosten er niet meer voor over hebt en zegt: “OK, laat dan het spoor maar uitvallen.”
Maar wat je wel kunt doen is het niveau van beschikbaarheid dat je nastreeft benoemen. Voor een hogere beschikbaarheid zul je bestand moeten zijn tegen hogere temperaturen, hardere storm, dikkere sneeuw enzovoorts. De hele redenering begint met een maat voor beschikbaarheid en als je dan snapt wat een dienstverlening van “361 dagen per jaar” betekent dan is er al veel gewonnen.