Ineens viel het me op, het woordje “toekomstvast”. Toekomstvast wordt in het openbaar vervoer, zeker bij de spoorwegen, wel heel veel gebruikt. Dan gaat het om grote projecten, grote investeringen, veel geld. Het gaat er om dat als je veel geld uitgeeft aan inflexibele systemen je niet wilt dat je investering achteraf voor niets blijkt te zijn geweest. Dus worden reserveringen gemaakt voor viersporige baanvakken en vrije kruisingen, worden spoorwegemplacementen ontworpen die groter zijn dan ooit iemand zich had durven voorstellen. Maar ook worden systemen gedefinieerd voor beveiliging (ETCS) of tarief (OV-Chipkaart) die alles omvattend zijn en als het ware tot in de eeuwigheid mee moeten kunnen.
Het gekke is dat van dat woordje – toekomstvast – bij mij het tweede deel blijft hangen: “vast”. Ik associeer met “vastzitten”, jezelf “vast” zetten, klem, onbeweeglijk…
De toekomst is vluchtig, ongrijpbaar. Alles wat je van de toekomst echt tastbaar of zichtbaar kunt maken is onvermijdelijk heden geworden en nog onvermijdelijker gedoemd om heel snel tot het verleden te behoren. De meeste toekomstdromen horen thuis in de geschiedenisboekjes. Het is alsof in die combinatie met “vast” het begrip “toekomst” direct verdampt, en “vast” is wat je overhoudt.
Bij “toekomstvast” zie ik grote dikke muren voor me. Fortificaties van Middeleeuwse legers die zich tegen een vijand probeerden te beschermen. Fortificaties zijn in wedloop met kanonnen: als jij je muur dikker maakt laat de vijand een zwaarder kanon gieten om er toch nog doorheen te schieten. Toekomstvast betekent dat zelfs het zwaarste kaliber kanon er niet doorheen komt. Begin negentiende eeuw hadden onze steden verdedigingswerken met deze pretentie, muren, wallen, lunetten, de diepte van de verdediging was groter geworden dan de stad die ze verdedigden. En tegen een prijs, de verdediging stond economische ontwikkeling in de weg. Je kon de steden niet uitbreiden. Je kon geen spoorwegen aanleggen want dat zou de verdediging aantasten.
Toekomstvaste verdedigingsmuren zijn om zeep geholpen door een Nederlander, zijn naam is Anthony Fokker. Hij zette de brullende generaals in hun hemd door er gewoon overheen te vliegen. OK, ik weet dat de geschiedenis iets ingewikkelder was maar u snapt mijn punt: op het moment dat je de zaak helemaal vastgetimmerd dacht te hebben komt er een wending die je niet verzint maar die wel de boel op zijn kop zet. Dat is de echte toekomst.